منظومه شمسی – ویکی نجوم

ولی بر اساس نظر کوتیدیس و دومانوگلو که به نتایج متفاوت و ازدیاد هیدروکربن ها در فصول سرد رسیدند، شرایط اتمسفری تعیین کننده بیشینه انتشار است(13)،(14). در حالی که نپتون با اینکه دورتر است ولی به اندازه ی اورانوس سرد نیست . به نظر بعضی از ستاره شناسان بی نظمی هایی که در مدار نپتون مشاهده شده ممکن است توسط سیاره دهم که جرم زیادی داشته و خارج ازمدار پلوتون قرار دارد ایجاد شده باشند .

اطلاعات از سیاره عطارد(تیر) : قطر:4878 کیلومتر- فاصله از خورشید: در حداکثر 70000000 کیلومتر و در حداقل 46000000 کیلومتر-طول سال: 88 روز ( نسبت به زمین)- طول روز: 59 روز – جرم: 0/055 زمین-چگالی: 0/98 زمین- دمای سطح: در قسمت رو به خورشید: 450 درجه سانتیگراد و در قسمت تاریک: 170- سانتیگراد-دارای قمر نیست. انسلادوس در فاصله ۲۳۸ هزار کیلومتری از زحل بین مدار دو قمر دیگر میماس و تتیس قرار دارد. بنابراین مایه تعجب است که امروز، حتی در کشورهای عربی و اسلامی توابع مثلثاتی از میان رفته و معادلهای فرانسوی یا انگلیسی جای آنها را گرفته است! سیاهپوشی در نخستین حکایتی که بهرام از بانوی هندی میشنود، به دلیل بریده شدن نی وار شخصیت حکایت از نیستان وجود و فرو افتادن در سرای سیاهی است.

منجّم دیگری از این دوره، حَبَش بن حاسب، نخستین کسی بود که ظلّ (تانژانت) را به کار برد، و نیز از جیب (سینوس) و جیب تمام (کسینوس) و ظلّ تمام (کوتانژانت) آگاهی داشت. این اثر را رابرت جِستِری به لاتین ترجمه کرده و همو بود که لفظ انگلیسی الجبرای تحریف شده از الجبر عربی را به مغرب زمین انتقال داد. از تالیفات مهم دیگری این دوره آثار ابوسهل کوهی است که در آنها کوشیده بود تا مسائل طرح شده بوسیله ارشمیدس و آپولونیس را که به حل معادلاتی بالاتر از درجه دوم می انجامید حل کند، و دیگر ابن هَیثَم فیزیکدان معروف است که در مسائل مربوط به اشکال دارای محیط های برابر کار کرده بود.

نه تنها شعر و موسیقی اقوام مسلمان همچون اشکال دیگری این هنرها ااز اصول دقیق ریاضی پیروی می کند، ( رساله های متعددی به فارسی و عربی درباره جنبه ریاضی شعر و موسیقی تالیف شده است. هر کس که با هنر و معماری اسلامی تا حدی آشنا باشد، به این مطلب توجه خواهد کرد که ریاضیات در اشکال هنری نقشی داشته است، نقشی که در جهان اسلام بسیار گسترده تر و جنبه مرکزیت آن از هرسنت زنده دیگری بیشتر است.

بنوموسی همچنین تحریر تازه ای از مخروطات آپولونیوس فراهم آوردند. موسیقی، بالخاصه از لحاظ نظری، پیوسته شاخه ای از ریاضیات به شمار می رفته و بیش از آنچه در تالیفات چهار بخشی قرون وسطی در مغرب زمین از آن سخن به میان آمده در جهان اسلام مورد بحث قرار می گرفته است. نیز رجوع کنید به تحلیل مفصل جلال الدین همایی از این مسئله در خیامی نامه، جلد اول، تهران ۱۳۴۶ (شمسی)، طوسی در بحث مسئله دیگری نیز بر ریاضیدانان باختری حق تقدم دارد.

چهارضلعی ABCD را که در آن ضلعهای AB و DC با یکدیگر برابر و هر دو بر BC عمود است در نظر گرفت، و این همان چهار ضلعی دو قائمه ای است که در تاریخ ریاضیات باختری با نام ساکِری همراه است. در واقع با خیام جبر به درجه کمال رسید که تا اختراع هندسه ترسیمی و گشودن فصل جدیدی در جبر در قرن هفدهم امکان برداشتن گامی فراتر از آن فراهم نبود؛ ولی این فصل مبتنی است بر غفلت کردن از همان اصول مابعدالطبیعه که پیوسته بر افق ریاضیات اسلامی فرمانروایی داشته است. ناسا در نظر دارد تا سال 2025 چیزی نزدیک به 500 تن از سنگ های جرم آسمانی را که هنوز نامش اعلام نشده به زمین منتقل کند و این یعنی رقابت در فضا برای کشف گنج های سرگردان بزودی داغ می شود.

این دهانه دارای نهشتههای ضخیم و متورقی از مادستون (گِل سنگ) است که نشان دهندهی ذرات دانه ریزی است که برای مدتهای بسیار طولانی در آبهای راکد بوده اند و پس از تهنشینی توانستهاند چنین ضخامت زیادی از رسوبات را بر جای بگذارند. البته اتمسفر این سیاره در گذشته خیلی غلیط تر از حالا بوده و همین عامل موجب حفاظت از آب های جاری در سیاره ی سرخ بوده است. گلش به او گفته بود که از نوع او تو تمام عالم فقط همان یکى هست و حالا پنجهزارتا گل، همه مثل هم، فقط تو یک گلستان! در قرن پنجم/یازدهم تکان شدیدی که هندسه در قرن گذشته برای پیشرفت خورده بود ادامه یافت.

اینکه گروهی از ریاضی دانان مشترکا با یکدیگر کار کنند و محاسبات خود را با یکدیگر هماهنگ سازند و سرانجام راهی برای رسیدگی به اشتباهات در ضممن پیشرفت محاسبات بدست آورند، کار آسانی نیست. چندین قرن تکامل علم جبر در کتاب جبر عمر خیام به اوج خود رسید؛ خیام در مغرب زمین در نتیجه ترجمه خیال انگیز فیتزجِرالد از رباعیات او عنوان مشهورترین شاعر شرق پیدا کرده، ولی هرگز توده مردم از اینکه وی یکی از بزرگترین ریاضی دانان تاریخ بوده است آگاهی ندارند. ابو عبدالله ماهانی مسئله ای را مورد بحث قرار داد که ارشمیدس در کتاب کره و استوانه خود آن را طرح کده بود: «کره ای را با یک سطح مستوی چنان ببرید که میان دوپاره آن نسبت معینی برقرار باشد».

اثر مهم دیگری در هندسه از این دوره کتاب فی مایحتاج الیه من اعمال الهندسه تالیف ابوالوفای بوزجائی است که در آن از موارد استعمال گوناگون هندسه بحث شده است. ابو الجود این اثر را دنبال کرد و نخستین کسی بود که توانست معادله درجه سوم را از طریق هندسی حل کند.ذکرجب که چند سال بعد می زیست، یکی از مهمترین آثار جبری اسلامی یعنی کتاب الفخری را پیش از این به آن اشاره کردیم تالیف کرد (این کتاب به فخرالدین اهدا شده بود و به همین جهت فخری نام داشت).

بلاخره باید گفت که مسلمانان روشهایی برای محاسبه فراهم آوردند که بسیار بهتر از آنچه پیش از آن وجود داشت بود. در قرن سوم/نهم بَتّانی مثلثات را در آثار نجومی خود به کار برده بود. و هندی، و نیز بابلی که از طریق آثار عبری به ایشان رسیده بود، و بالخاصه مِشنَت ها-میدوت بهره می گرفتتند، ولی ریاضی دانان مسلمان قرن سوم/نهم و در راس ایشان محمد بن موسی خوارزمی بودند که ارکان این شاخه از ریاضیات را بنا نهادند که با بعضی از اصول ما بعدالطبیعه که برای آموزه های اسلامی جنبه مرکزیت دارد، دارای ارتباطی بسیار نزدیک است.

دیدگاهتان را بنویسید