قطر این سیاره 49244 کیلومتر است

جهانهای ممکن از یک سو ابزاری قدرتمند برای ارائه یک سیستم استنتاج منطق وجهی است و از سوی دیگر، کارکرد متافیزیکی آن که موضوع این مقاله نیز هست، ناکامی دیرینه تجربهگرایی را در تبیین مفاهیم وجهی با استناد به ماهیات موجودرفع می کند؛ در این بخش به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم که ماهیت جهانهای ممکن چیست و آیا میتوان برای مفهوم جهانهای ممکن و به طور خاص دریافت پلنتینگا از آن، معادلی در فلسفه اسلامی یافت. اگر این قضیه صادق باشد، جهان ممکنی هست که در آن شیئی متمایز از هر شیء که در هست، وجود دارد.

مجموعه قضایای صادق در یک جهان ، کتاب آن جهان است. پلنتینگا شرحی از وجود اشیا در یک جهان ممکن ارائه میدهد که با انتزاعی بودن آنها سازگار باشد. اموری به عنوان جهانهای ممکن وجود دارند و هر وضعیت امور یا قضیه ، ممکن است اگر و تنها اگر جهان ممکنی باشد که شامل باشد. در این صورت قضایای ضروری، قضایایی هستند که در هر جهان ممکن صادقند و قضایای ممکن قضایایی هستند که حداقل در یک جهان ممکن صادق باشند و قضایای ممتنع در هیچ جهان ممکنی صادق نیستند. پلنتینگا جهان ممکن بالفعل را مینامد؛ یکی از جهانهای ممکن است که تحقق یافته (Obtain) است و بقیه جهانها صرفاً ممکن هستند.

آنها در یکی از قمرهای سیاره پولیفِموس، ذخائر عظیم زیر زمینی از عنصری نایاب و بسیار گرانبها به نام آنوپتانیوم (Unobtanium) را شناسایی کرده اند. مدافعان این رویکرد در رفع این اشکال میگویند اگرچه در جهان بالفعل اعضای این دو مجموعه یکی هستند ولی میتوان جهانی را یافت که در آن، اعضای این دو مجموعه یکی نباشند. وجود شیء در جهان به معنای آن است که اگر بالفعل باشد، وجود خواهد داشت11؛ و به بیان دقیقتر وجود دارد اگر ممتنع باشد که محقق شود و وجود نداشته باشد.

وضعیتهای امور نامتحقق دو گونه هستند: وضعیتهای اموری که میتوانند محقق شوند (وضعیتهای امور ممکن) و وضعیتهای امور ممتنع مانند «زوج بودن عدد نه». آنگاه میگوییم از جلوگیری میکند، (Preclude) اگر و تنها اگر ممکن نباشد و هر دو تحقق یابند. این فلاسفه با عدول از رویکرد نام گرایانه لویس که بر فروکاستن مفاهیم وجهی به امری بیرون از شبکه این مفاهیم تأکید میکند، معتقدند که جهان ممکن بخشی از شبکه مفاهیم وجهی است و باید در قالب همین مفاهیم بیان شود.

یک جهان ممکن یک وضعیت امور ممکن است ولی نه هر وضعیت امور بلکه وضعیت امور بیشینه. برای تولد سیارات برخورد و تلاقی فیزیکی ضرورت نداشته ، بلکه نیروی متقابل از فاصله دور هم میتوانسته است بر هر دو ستاره برجستگیهای عظیمی ایجاد کند که به طرف یکدیگر متوجه باشند. یعنی فیلسوفان تحلیلی معاصر به دنبال آن هستند که محکی و مطابَق قضایای وجهی را تعیین کنند. همان طور که در ابتدا بیان شد، در این مقاله مفاهیم وجهی به عنوان ماده قضایا یعنی از حیث انطباق آنها با نفسالامر مورد بحث قرار میگیرند.

یعنی ذهن همان گونه که با توسعه ماهیات و کلیه مفاهیمی که از وجود اشیا یا ماهیت آنها انتزاع میشود، ثبوت و موجودیتی اعتبار میکند که هم شامل وجودهای خارجی و احکام آنهاست، هم شامل مفاهیم انتزاعی فلسفی و هم شامل اعدام و از آن تعبیر به نفسالامر میشود، در بحث جهانهای ممکن انتزاعی نیز ذهن با توسعه دامنه وجود از ماهیات محقق خارجی به وضعیتهای امور، خارجیت را از امور محقق فراتر میبرد.

جهان بالفعل که آن را نامیدهایم، یک وضعیت امور محقق است. به ازای هر جهان ممکن ، یک مجموعه وجود دارد -دامنه – که به ازای هر شیء ، عضو است اگر و تنها اگر در وجود داشته باشد. این مسئله ممکن است به غایت افلاطونی به نظر رسد ولی معنای آن ساده و به اندازه کافی روشن است. «هر جهان در هر جهان وجود دارد، این مسئله ممکن است به غایت افلاطونی به نظر رسد ولی معنای آن ساده و به اندازه کافی روشن است.

من و تو نیز ممکن است چنین چیزهایی باشیم. او چنین میاندیشد که چیزهایی به عنوان وضعیتهای امور هستند؛ بعضی از وضعیتهای امور تحقق یافته یا بالفعل هستند ولی برخی دیگر بالفعل نیستند و تحقق نیافتهاند. ولی وقتی تلاش میکنیم تا دربارهی چنین ملاکی بیشتر بدانیم، به دردسر میافتیم. هنگامی که از الف بودن سخن میگوییم، به اعضای مجموعهای اشاره میکنیم که صفت الف دارند. ولی اگر مقصود او از جهانهای ممکن، موجودیتهایی انتزاعی و ضروری باشد که مستقل از جهان انضمامی وجود دارند و نوعی ثبوت مستقل از واقعیت انضمامی برای آنها قائل باشد، تمایز عمیقی با مفهوم نفسالامر در اندیشه حکمای مسلمان دارد.

پس نفسالامر یک معنای جامع و کلی است که عبارت است از ثبوت و موجودیت اعم از حقیقی و مجازی (مصباح یزدی، 1385: 159-157) 14 پس مقصود از نفسالامر همان واقعیت و مراتب آن است، به شرطی که مدلول کلمه واقعیت به موجودات ماهوی، یعنی مصادیق جوهر محدود نباشد بلکه شامل اوصاف به اصطلاح محسوس و معقول آنها نیز باشد. پس نظر به اینکه منشأ انتزاع این مفاهیم وجود خارجی به همراه ماهیت موجود است، ذهن ثبوت و موجودیت خارجی را توسعه بیشتری داده و شامل اینها نیز میداند. به هر جهان ممکن یک دامنه نسبت داده شده که مجموعه افراد یا اشیای آن جهان و دامنه آن جهان است و نامیده میشود.

میتوان گفت یک وضعیت امور ممکن که تحقق مییابد، یک واقعیت (Fact) است و این واقعیتها قضایا را صادق یا کاذب میسازند. اشیا یا افراد در جهانهای ممکن وجود دارند، مانند سقراط که فقط در برخی از جهانهای ممکن وجود دارد نه همه آنها، یا برخی دیگر مانند عدد هفت که در هر جهان ممکن وجود دارند. اگر مقصود پلنتینگا از انتزاعی آن باشد که جهانهای ممکن از دل وجود واقعیت عینی درمیآیند و ذهن پس از انتزاع ماهیات از واقعیت عینی و تفکیک میان ذاتیات و عرضیات، وضعیتهای ممکن دیگری را تصور میکند و از این رو برای آن وضعیتهای ممکن نحوی از خارجیت و ثبوت را قائل میشود، میتوان گفت تصویر او از جهانهای ممکن به تصویر فیلسوفان از نفسالامر نزدیک است.

چون این مفاهیم نیز اعتبار صرف نیستند و ریشه در وجود خارجی دارند، باز ذهن توسعه دیگری می دهد و برای این مفاهیم نیز ثبوت و موجودیتی فرض و حکم میکند که اینها نیز در خارج موجودند. این نخستین شباهت جهانهای ممکن در اندیشه پلنتینگا با مفهوم نفسالامر است. علاوه بر این، افراد جهانهای ممکن دارای صفاتی هستند و روابطی با هم دارند. 3- درجه سوم: اشیا دارای صفاتی در جهانها هستند.

پرسیوال لاول، اخترشناس امریکایی اعلام کرد که این خطوط نمایانگر مجراها یا آبراهه هایی واقعی اند که ساکنان مریخ برای آبیاری مزارع و حمل کالاهایشان با قایق های باری، ساخته اند.با آن که نویسندگان داستان های علمی تخیلی مدت ها اندیشه ی حیات هوشمند در مریخ را تحسین کرده اند، باید با دقتی علمی به شواهدی نظر کنیم که اخیرا با مشاهدات نمای نزدیک این سیاره به دست آمده و جزئیات آن ارائه شده است. طرحهایی که گالیله از سیارات منظومه شمسی کشیده است. دادههای حاصل از فضاپیمای گالیله نشان میدهد که سیستم حلقهای مشتری ممکن است در اثر شهابسنگ تشکیل شده باشند.

اگر اشیا به گونه متفاوتی باشند، صرفاً یک وضعیت امور ممکن است. بنابراین یعنی جهان بالفعل یک شیء انتزاعی است. «هر جهان در هر جهان وجود دارد. مستند سیارات (The Planets) محصول مشترک BBC و PBS در سال ۱۳۹۸ است. از اینرو، هنگامیکه به مبحث تعیین طول روز در سیارات گازی میرسیم محققین توجه خود را به سوی میدان مغناطیسی آن سیاره معطوف میکنند. ویراز از خطای تجربی به منظم شدن ظهور سیارات از سانتسیا. علاوه بر این تشابهات زمینشناختی بازههای زمانی چرخشی و دورههای فصلی این سیاره هم شبیه به وضعیت موجود در زمین است.

پلنتینگا در آثار خود در باب جایگاه ثبوت وضعیتهای امور، توضیح دقیقی ارائه نمیدهد ولی میتوان با ارجاع به برخی از مواضع او گفت که ثبوت و تقرر وضعیتهای امور در ذهن هستند. شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران بنابر وظیفه خود در سالهای گذشته تلاش کرد تا برگزاري برنامه هایی را در تهران و سایر شهرستانها سامان دهد ودرسال 1385 برنامه ای که با همکاری گروههای نجومی محلی در تهران و شهرستانهای سراسر کشور برگزار شد باعث شد تا جایزه ویژه برگزاری روز جهانی نجوم در آن سال به ایران تعلق گیرد.

جواب-از یک بار گردش کامل زمین به دور خود؛یک شبانه روز به و جود می آید که تقریباً24ساعت است. دوره چرخش (چرخش به دور محور): 58 روز. مدت چرخش (دور حول محور): 16 ساعت و 7 دقیقه. تقریبا ۲۹ سال زمینی طول میکشد تا زحل مدار خورشید را کامل کند (سال زحل ) و محور چرخش زحل مانند زمین دارای انحراف است که باعث ایجاد فصل در این سیاره میشود؛ اما فصلهای زحل طولانیتر هستند و معمولا هر کدام نزدیک به هفت سال زمینی طول میکشند. بپیکلمبو شانس کمی برای تشخیص گاز در پرواز نزدیکش در ماه اکتبر و شانس بیشتری در ماه اوت آینده، با ابزار فروسرخ خود خواهد داشت.

دیدگاهتان را بنویسید